KateRedakcja TopLMS 8 min czytania

Taksonomia Blooma: poziomy, czasowniki i przykłady celów kursu

Taksonomia Blooma to klasyfikacja celów kształcenia według złożoności myślenia: od zapamiętywania faktów po stworzenie własnego produktu. Pierwszą wersję wydano w 1956 roku, zaktualizowaną przez Andersona i Krathwohla – w 2001. Autorowi kursu online daje mierzalne cele i podpowiada, jakie zadanie w LMS pasuje do każdego z nich. Ograniczenie jest jedno: wyższych poziomów test automatyczny nie sprawdzi.

Stos trzech warstw jako hierarchia poziomów: taksonomia Blooma dla celów i zadań kursu

Co to jest taksonomia Blooma

Taksonomia Blooma to schemat, który rozkłada cele kształcenia na sześć poziomów złożoności poznawczej, żeby do każdego celu dobrać metodę nauczania i sposób sprawdzenia. Wymyślono ją dla testów. Według Davida Krathwohla, współautora obu wersji, Benjamin Bloom był wtedy zastępcą dyrektora komisji egzaminacyjnej Uniwersytetu Chicagowskiego i chciał, by wykładowcy z różnych uczelni wymieniali się pytaniami testowymi, zebranymi w banki pod wspólne cele (Krathwohl, 2002). Grupa specjalistów od pomiaru spotykała się mniej więcej dwa razy w roku od 1949. Efekt ukazał się w 1956 jako „Handbook I: Cognitive Domain”.

Ten pierwszy tom obejmuje tylko sferę poznawczą. Drugi, o sferze afektywnej (postawy, wartości), wyszedł w 1964. Taksonomii psychomotorycznej pierwotna grupa nigdy nie wydała, później zaproponowali ją inni autorzy: Simpson (1966), Dave (1970), Harrow (1972). Krathwohl pisze, że schemat przetłumaczono na 22 języki. Nauczyciele stosują go do lekcji, a my zajmiemy się dalej kursami online i szkoleniami w firmach.

W skrócie

Cel według Blooma = czasownik (co robi uczestnik) + treść (z czym). „Wyjaśnić klientowi warunki zwrotu towaru” to poziom „rozumieć” i wiedza faktograficzna oraz pojęciowa.

Poziomy taksonomii Blooma: oryginał z 1956 i wersja zaktualizowana Andersona

W rewizji z 2001 roku poziomów nadal jest sześć, ale trzy przemianowano, dwa zamieniono miejscami, a nazwy zmieniły się w czasowniki. Poniżej zestawienie według przeglądu Krathwohla w czasopiśmie Theory Into Practice.

Miejsce w rewizji Oryginał, 1956 (rzeczownik) Rewizja, 2001 (czasownik) Co się zmieniło
1 Wiedza Zapamiętywać zmiana nazwy; „wiedzę” wyodrębniono jako osobny wymiar
2 Rozumienie Rozumieć zmiana nazwy
3 Zastosowanie Stosować tylko forma czasownika
4 Analiza Analizować tylko forma czasownika
5 Ocena (była szósta) Oceniać przesunięcie z 6. miejsca na 5.
6 Synteza (była piąta) Tworzyć zmiana nazwy i przesunięcie na szczyt

Największa zmiana kryje się w pierwszym wierszu. W 1956 roku kategoria „wiedza” mieszała dwie rzeczy: co dokładnie uczeń wie i co z tą wiedzą robi. Anderson i Krathwohl rozdzielili je na dwie osie. Czasownik opisuje teraz proces poznawczy. Rzeczownik wskazuje typ wiedzy: faktograficzną, pojęciową, proceduralną i nowy, czwarty typ – metapoznawczą (wiedzę o własnym myśleniu).

Druga zmiana dotyczy szczegółów. W oryginale uwaga skupiała się na sześciu dużych kategoriach, w rewizji najważniejsze jest 19 konkretnych procesów poznawczych wewnątrz nich, od „rozpoznawania” do „wytwarzania”. Trzecia: sztywnej drabiny już nie ma. Autorzy rewizji wprost dopuszczają nakładanie się poziomów, a „wyjaśnianie” z poziomu „rozumieć” bywa trudniejsze od „wykonywania” z poziomu „stosować”.

Piramidy, którą zwykle ilustruje się taksonomię, w przeglądzie Krathwohla nie ma. Poziomy podano tam jako listę i dwuwymiarową tabelę.

Czasowniki taksonomii Blooma i przykłady celów kursu

Czasownik w celu określa poziom, a poziom określa typ zadania i sposób sprawdzenia. W tabeli znajdziesz głównie polskie odpowiedniki 19 procesów z rewizji plus kilka czasowników roboczych („nazwać”, „wymienić”, „obliczyć”). Przykładowe cele pochodzą z umownego wewnętrznego kursu dla obsługi klienta, „Zwrot towaru”.

Poziom Czasowniki do celów Przykład celu Zadanie w LMS Sprawdzenie
Zapamiętywać rozpoznać, przypomnieć, nazwać, wymienić Wymienić cztery podstawy zwrotu bez paragonu jedna lub kilka poprawnych odpowiedzi, prawda/fałsz, dopasowanie automatycznie
Rozumieć wyjaśnić, podać przykład, sklasyfikować, streścić, porównać, wnioskować Wyjaśnić klientowi różnicę między zwrotem a wymianą dopasowanie, uporządkowanie, krótka odpowiedź, esej na 3–5 zdań częściowo automatycznie, esej ręcznie
Stosować wykonać, zastosować, obliczyć Obliczyć kwotę zwrotu z uwzględnieniem rabatu odpowiedź liczbowa, luki w tekście, zadanie praktyczne według instrukcji automatycznie dla liczb
Analizować rozróżnić, uporządkować, określić przyczynę, określić stanowisko autora Określić w wiadomości klienta, co dokładnie mu nie odpowiada przypadek z wyborem odpowiedzi, przeciąganie do kategorii, analiza rozmowy mieszane
Oceniać sprawdzić, ocenić według kryteriów, uzasadnić Ocenić szkic odpowiedzi współpracownika według listy kontrolnej jakości esej według rubryki, ocena koleżeńska ręcznie lub przez uczestników
Tworzyć wygenerować warianty, zaplanować, opracować Ułożyć szablon odpowiedzi na nietypową reklamację projekt, plik, odpowiedź wideo lub audio ręcznie według rubryki

Część typów z kolumny „Zadanie w LMS” jest standardem w testach Moodle: wybór wielokrotny, prawda/fałsz, dopasowanie, uporządkowanie, krótka i liczbowa odpowiedź, luki w tekście, przeciąganie, esej (Moodle Docs). Ocenę koleżeńską realizuje tam osobna aktywność Workshop (Moodle Docs). Projektów, plików i odpowiedzi wideo czy audio na tej liście nie ma: sprawdza je człowiek, a forma zadania zależy od platformy.

Spójrz na ostatnią kolumnę. Im wyższy poziom, tym mniej pracy bierze na siebie automatyczne sprawdzanie. Kurs z celami na poziomach „oceniać” i „tworzyć” wymaga czasu opiekuna albo skonfigurowanej oceny koleżeńskiej i warto to wpisać w budżet jeszcze przed startem.

Jak formułować cele kształcenia według Blooma

Cel pisze się z perspektywy uczestnika: jeden czasownik z tabeli, treść i w razie potrzeby warunek lub kryterium. „Po module pracownik oblicza kwotę zwrotu z uwzględnieniem rabatu bez błędu w trzech zadaniach z rzędu” – jest działanie, treść i kryterium, więc jest co sprawdzać.

Czasowniki „wiedzieć”, „rozumieć”, „zapoznać się” w celu nie działają. Krathwohl wyjaśnia, dlaczego pierwotna grupa nie wzięła „understand” do nazw kategorii: kiedy wykładowca mówi, że chce, by student „naprawdę zrozumiał”, może mieć na myśli cokolwiek, od rozumienia po syntezę. W rewizji słowo wróciło, ale poziom „rozumieć” opisano siedmioma konkretnymi procesami. Bierz więc proces: „wyjaśnić”, „porównać”, „sklasyfikować”.

Celów w module powinno być tyle, ile jesteś gotów sprawdzić. Sześć celów bez zadań pod nie nic nie da. Etap, na którym cele pojawiają się w projekcie kursu, opisuje artykuł o modelu ADDIE: to faza Design. Szerszy proces pokazuje poradnik jak stworzyć kurs online.

Jak powiązać poziomy z testami i certyfikacją w LMS

Test powinien sprawdzać ten poziom, który zadeklarowano w celu, inaczej certyfikat potwierdza coś innego, niż obiecywał kurs. Bloom zaczynał właśnie od banku pytań testowych, a w LMS ta logika przenosi się niemal dosłownie.

  1. Ułóż bank pytań według poziomów. W Moodle pytania grupuje się w kategorie i podkategorie, a do testu można wstawić losowe pytanie z wybranej kategorii (Question bank, Random question). Kategoria „Zwrot / Stosować” da uczestnikom różne zestawy zadań rachunkowych.
  2. Porównaj test z celami. Jeśli cel modułu leży na poziomie „analizować”, a wszystkie 20 pytań sprawdza definicje, test mierzy zapamiętywanie. Krathwohl pisze, że analizy celów i zadań testowych według taksonomii pokazywały silną przewagę zapamiętywania.
  3. Powiąż certyfikat z najwyższym celem kursu. Wydawaj certyfikat po zaliczeniu zadania na tym poziomie, na który kurs jest obliczony: analizy przypadku albo własnego szablonu odpowiedzi. Test na terminy niech tylko otwiera dostęp do praktyki.
  4. Rozdziel to, co automatyczne, i to, co ręczne. Trzy niższe poziomy zamykaj testami automatycznymi, a wyższe zadaniami z rubryką. W kursie asynchronicznym sprawdzają opiekunowie albo koledzy z grupy, w synchronicznym część można przenieść do sesji na żywo z omówieniem. Różnicę formatów opisuje artykuł o nauczaniu synchronicznym i asynchronicznym.

Wynik testu to drugi poziom oceny w modelu Kirkpatricka, „uczenie się”. Czy zachowanie w pracy się zmieniło, test już nie powie.

Macierz kursu: jakich poziomów i typów wiedzy brakuje

Macierz taksonomii to tabela 4 × 6: wiersze oznaczają typy wiedzy, kolumny poziomy, a każdy cel kursu trafia do jednej lub kilku komórek. Anderson i Krathwohl nazwali ją Taxonomy Table i radzili klasyfikować w niej nie tylko cele, ale też aktywności edukacyjne i zadania oceniające.

Weźmy ten sam umowny kurs z pięcioma celami: wymienić podstawy zwrotu (A1), wyjaśnić różnicę między zwrotem a wymianą (B2), obliczyć kwotę (C3), określić przyczynę niezadowolenia w wiadomości (B4), ułożyć szablon odpowiedzi (B6).

Typ wiedzy Zapamiętywać Rozumieć Stosować Analizować Oceniać Tworzyć
A. Faktograficzna cel 1
B. Pojęciowa cel 2 cel 4 cel 5
C. Proceduralna cel 3
D. Metapoznawcza

Pusta kolumna „Oceniać” i pusty wiersz D widać od razu. Krathwohl na podobnym przykładzie ze szkolnej lekcji radził właśnie tak szukać przeoczonych możliwości. Dla kursu obsługi klienta to pytanie w rodzaju: „czy operator potrafi ocenić własną odpowiedź przed wysłaniem?”. Dodaj cel „sprawdzić swój szkic według listy kontrolnej jakości”: obejmuje i poziom „oceniać”, i wiedzę metapoznawczą. Jak powiązać cele z doświadczeniem dorosłych uczestników, pokazuje artykuł o andragogice.

Typowe błędy w pracy z taksonomią Blooma

Najczęściej schemat czyta się jak drabinę z czasownikami i zapomina o treści oraz sprawdzaniu.

  • Wszystkie cele na niskich poziomach. „Znać etapy”, „zapoznać się z polityką”. Sprawdzić da się tylko przypominanie, choć kurs obiecywał umiejętność.
  • Cel i test na różnych poziomach. Cel „analizować reklamacje”, test z dziesięciu pytań „co oznacza termin”. Uczestnik dostaje certyfikat bez umiejętności.
  • Sztywna kolejność. Rewizja z 2001 roku dopuszcza nakładanie się poziomów. Zadanie praktyczne można dać już na pierwszej lekcji, a teorię tłumaczyć na jego przykładzie. Na tej zasadzie zbudowany jest cykl Kolba, czyli uczenie się z doświadczenia.
  • „Myślenie krytyczne” jako cel. Autorzy rewizji rozważali je, tak jak „rozwiązywanie problemów”, i nie przypisali do żadnego poziomu: znaczenie zależy od kontekstu. Rozpisz, co konkretnie ma zrobić uczestnik.
  • Mieszanie wersji. W źródle z 1956 roku na szczycie jest „ocena”, w rewizji „tworzyć”. Jeśli zespół korzysta z różnych schematów, ustalcie, który jest podstawą.
  • Jedna ścieżka dla wszystkich. Jedni już umieją liczyć zwroty, inni nie. Test wstępny według poziomów pozwala pominąć zbędne, a nauczanie adaptacyjne robi to automatycznie.

Gdzie taksonomia Blooma nie pomoże

Taksonomia Blooma opisuje wyłącznie cele poznawcze, więc motywacji, postaw i umiejętności ruchowych nie obejmuje. Do kursu z bezpieczeństwa pracy albo techniki sprzedaży, gdzie liczy się zachowanie, przydadzą się taksonomia afektywna z 1964 roku albo schematy psychomotoryczne innych autorów, a efekt w pracy lepiej mierzyć według Kirkpatricka. Nie odpowiada też na pytanie, jak uczyć: to klasyfikacja celów, metodę dobierasz sam.

Źródła

  • Krathwohl, D. R. (2002). A Revision of Bloom’s Taxonomy: An Overview. Theory Into Practice, 41(4), 212–218. DOI.
  • Bloom, B. S., Engelhart, M. D., Furst, E. J., Hill, W. H., Krathwohl, D. R. (1956). Taxonomy of Educational Objectives, Handbook I: Cognitive Domain.
  • Anderson, L. W., Krathwohl, D. R. (eds.) (2001). A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing: A Revision of Bloom’s Taxonomy of Educational Objectives. Longman. Obie książki podano według bibliografii w Krathwohl (2002).
  • Moodle Docs 4.5: Question types, Question bank, Workshop activity.

Częste pytania

Co to jest taksonomia Blooma w prostych słowach?

To lista sześciu poziomów złożoności myślenia: zapamiętywać, rozumieć, stosować, analizować, oceniać, tworzyć. Autor kursu wybiera poziom dla każdego celu i dobiera do niego zadanie. Dzięki temu widać, czego kurs naprawdę uczy.

Jakie są poziomy w zaktualizowanej taksonomii Andersona?

Zapamiętywać, rozumieć, stosować, analizować, oceniać i tworzyć. W porównaniu z oryginałem nazwy stały się czasownikami, syntezę przemianowano na „tworzenie” i przeniesiono na górę, a ocenianie spadło na piąte miejsce. Osobno dodano wymiar wiedzy z czterema typami: faktograficzna, pojęciowa, proceduralna, metapoznawcza.

Jakie elementy ma taksonomia Blooma?

Pierwszą taksonomię Blooma wydano dla sfery poznawczej, później osobny tom opisał sferę afektywną (postawy, wartości). Schematu psychomotorycznego pierwotna grupa nie opublikowała, zaproponowali go inni autorzy. W wersji zaktualizowanej część poznawcza ma dwa wymiary: sześć poziomów procesów i cztery typy wiedzy.

Jakich czasowników używać w celach kształcenia?

Wybieraj czasowniki, których efekt da się zobaczyć: „nazwać”, „wyjaśnić”, „obliczyć”, „określić przyczynę”, „ocenić według kryteriów”, „opracować”. Czasowniki „wiedzieć”, „rozumieć”, „zapoznać się” nie nadają się, bo nie sposób ich sprawdzić testem ani zadaniem.

Podaj przykład celu według taksonomii Blooma.

„Po module operator wyjaśnia klientowi różnicę między zwrotem a wymianą towaru” – poziom „rozumieć”. Cel na poziomie „tworzyć” dla tego samego kursu: „operator układa szablon odpowiedzi na nietypową reklamację”. Sprawdza się je inaczej: pierwszy można testem, drugi według rubryki.

Jak sprawdzić wyższe poziomy taksonomii w kursie online?

Zadaniami z rubryką oceny: analiza przypadku, esej, projekt, odpowiedź wideo lub audio. Ocenia je opiekun kursu albo uczestnicy w ocenie koleżeńskiej. Test jednokrotnego wyboru rzetelnie sprawdza tylko niższe poziomy.

Kate

Materiał sprawdzono 27.10.2026 zgodnie z polityką redakcyjną.